Naast levensbedreigend bloedverlies is een blokkade van de luchtweg ook een grote doodsoorzaak die je kunt voorkomen. Nadat je het bloedverlies hebt gestopt, beoordeel je volgens het protocol de luchtweg. Je kijkt dan of de mond- en keelholte vrij is. De luchtweg kan deels geblokkeerd zijn of helemaal afgesloten. De behandeling is simpel: zorg dat de luchtweg weer vrij is en blijft. In dit deel van het protocol kijk je ook of er mogelijk nekwervelletsel is.

Aan het eind van deze module met bijbehorende training kun je:

• De luchtweg beoordelen.
• De luchtweg vrijmaken en vrijhouden.
• (Vermoedelijk) nekwervelletsel herkennen en verergering voorkomen.

De luchtweg beoordelen

Je kunt al snel zien of de luchtweg vrij is door te luisteren naar wat het slachtoffer zegt als je het aanspreekt. Als het slachtoffer praat of huilt, weet je dat de luchtweg open is. Maar als je bijgeluiden hoort zoals snurken, rochelen of piepen (heesheid), is de luchtweg waarschijnlijk belemmerd.

• Snurken betekent dat het slachtoffer zo bewusteloos is dat de spieren (zoals de kaakspieren en tong) verslappen, waardoor de tong naar achteren kan vallen en de luchtweg (deels) blokkeert.
• Rochelen wijst erop dat er vloeistoffen (zoals bloed, speeksel of braaksel) de luchtweg blokkeren.
• Piepende ademhaling betekent dat de luchtweg ergens vernauwd is, bijvoorbeeld door een object dat de luchtweg gedeeltelijk blokkeert. Dit kan ook gebeuren door zwelling van het slijmvlies, bijvoorbeeld door het inademen van hete lucht (zoals bij inhalatietrauma). Let extra op verbranding van de luchtwegen als het slachtoffer een hese of schorre stem heeft, moeite heeft met ademhalen, hoest of roet of verbrande huid rondom het gezicht heeft.

De luchtweg vrijmaken en openhouden

Als het slachtoffer bij bewustzijn is, vraag je hem of haar om de mond open te doen zodat je deze kunt inspecteren. Bloed, kauwgom, losse tanden of andere dingen laat je het slachtoffer zelf uitspugen of help je het slachtoffer door voorover te leunen. Iemand die bij bewustzijn is, heeft vaak baat bij een licht vooroverzittende houding. Bloed of andere vloeistoffen door aangezichtsletsels kunnen dan makkelijker uit de mond lopen of uitgespuwd worden dankzij de zwaartekracht. Deze houding maakt het meestal ook makkelijker om adem te halen.

Als het slachtoffer bewusteloos is, kun je de luchtweg openen met een head tilt/chin lift/jaw thrust (hoofd naar achteren kantelen, kin optillen, of onderkaak duwen). Als het slachtoffer snurkende geluiden maakt, kan dit meestal verholpen worden door één van deze manoeuvres uit te voeren. Hiermee til je de onderkaak op, waardoor de tong niet meer naar achteren zakt en de luchtweg blokkeert. Als je de kaak loslaat, kan het snurken weer terugkomen. Als je met meerdere mensen bent, kan een assistent de luchtweg openhouden door deze manoeuvre vast te houden.

- Als het slachtoffer bewusteloos is en rochelende geluiden maakt, kun je eventueel bloed of slijm verwijderen met gaas.

- Bij piepende geluiden, kijk in de mondholte of je een object kunt verwijderen met je vingers.

- Als je alleen bent, moet je het slachtoffer in buik- of zijligging leggen, met de mond naar de grond. Het vrijhouden van de luchtweg heeft prioriteit, zelfs als je vermoedt dat er nekwervelletsel is. Het motto is: "treat first, what kills first" (behandel eerst wat het meest levensbedreigend is).

- Als de blokkade niet op te heffen is, geef dit dan snel door in de lijn, zodat de informatie verder kan worden doorgegeven binnen de geneeskundige afvoerketen.

VAARDIGHEID:

• Mond reinigen
• Head-tilt toepassen
• Jaw-thrust toepassen

(Vermoedelijk) nekwervelletsel herkennen en verergering voorkomen

Nekwervelletsel wordt meestal veroorzaakt door de manier waarop het ongeluk is gebeurd, oftewel het ongevalsmechanisme.

Bij dingen zoals verkeersongevallen, vallen van hoogte, duiken in ondiep water of explosies waarbij iemand wordt weggeslingerd, moet je extra opletten op nekwervelletsel. Als het slachtoffer pijn aan de nek heeft, minder gevoel of kracht in de armen of benen, of minder bewustzijn, moet je proberen het slachtoffer zo stil mogelijk te houden totdat medische hulp er is.

Hoewel nekwervelletsel minder vaak voorkomt dan we vroeger dachten, kan het alleen zeker worden uitgesloten na röntgenfoto's. Slechts een klein percentage van de slachtoffers die met vermoedelijk nekwervelletsel naar het ziekenhuis gaan, heeft het echt. Daarom besteden we er minder aandacht aan bij trauma's, maar blijf altijd voorzichtig!

Als zuurstof via de luchtwegen het lichaam binnenkomt, wordt het in de longen aan het bloed afgegeven. Maar daarvoor moet het slachtoffer wel op een normale manier kunnen ademhalen. Een vrije luchtweg is dus super belangrijk, dat hebben we al in de vorige module geleerd. Maar ademhalen kan ook bedreigd worden door verwondingen aan de borstkas. Het is daarom belangrijk om de borstkas te controleren en eventuele verwondingen te behandelen.

Aan het eind van deze module met bijbehorende training kun je:

• De ademhaling beoordelen.
• Open borstwonden herkennen en behandelen.

De ademhaling beoordelen

Je longen zitten vol lucht, maar als er een verwonding aan de borst is, kan een long lek raken en in elkaar zakken. De long kan dan ook gevuld raken met bloed of lucht, waardoor er minder zuurstof in het bloed komt.

In het begin merk je een zuurstoftekort vaak aan een snelle, oppervlakkige ademhaling. Later kunnen de lippen en neusvleugels blauw worden en kan het slachtoffer verward raken of minder bewustzijn hebben. Pijn kan er ook voor zorgen dat iemand niet goed ademhaalt.

Om de ademhaling te beoordelen, gebruik je de KVL-methode: kijken, voelen, luisteren. Als er helemaal geen ademhaling is, kijk je naar de situatie en bepaal je of je moet starten met reanimatie. Als er wel ademhaling is, doe je een borstonderzoek. Hierbij ontbloot je de borstkas en check je de voorkant, zijkanten, achterkant en rug op verwondingen.

Let op: sommige munitie en scherven veroorzaken kleine wonden als ze het lichaam binnendringen. Het helpt om de huid goed strak te trekken en ook hoog in de oksels te controleren, zodat je geen kleine verwondingen mist. Waar het projectiel het lichaam verlaat, is de wond vaak groter en grilliger van vorm.

Als het slachtoffer pijn heeft tijdens het borstonderzoek, of als er blauwe plekken zijn door gebroken ribben of kneuzingen, geef dit dan door in de overdracht.

VAARDIGHEID:

• Ademhaling beoordelen

Open borstwonden herkennen

Het gevaar bij een open borstwond is dat er lucht in de borstholte komt, wat ervoor kan zorgen dat de long verder in elkaar wordt gedrukt en niet goed kan uitzetten. Borstwonden hoeven niet altijd veel te bloeden aan de buitenkant, maar je kunt soms wel lichte, roze belletjes zien of een slurpend geluid horen. Let wel, dit kan lastig te horen zijn door andere omgevingsgeluiden.

Als een (borst)wond flink bloedt aan de buitenkant, behandel je dit met directe druk, zoals beschreven wordt in het protocol bij 'Massive bleeding'. Als het niet zo erg is, behandel je alle open borstwonden boven de navel met een chest seal. Terwijl je de chest seal pakt, kan het slachtoffer de wond alvast afdekken door er zijn hand op te leggen.

Laat eventuele scherven die uit de wond steken zitten. Probeer de scherfverwondingen op de borstkas luchtdicht af te plakken, maar zorg ervoor dat je geen druk op de scherf zelf zet.

Na het afplakken zal de situatie niet meteen verbeteren, en de pijn blijft, wat het ademhalen lastiger maakt. Het is belangrijk om het slachtoffer snel af te voeren, zodat er meer behandelmogelijkheden zijn. Blijf ondertussen goed opletten en het slachtoffer in de gaten houden.

VAARDIGHEID:

• Uitvoeren borstonderzoek
• Plaatsen van een chest seal

In het onderzoek van de Circulation check je de kwaliteit van de bloedsomloop. De bloedsomloop zorgt ervoor dat zuurstof naar de weefsels en organen wordt gebracht en dat afvalstoffen, zoals koolstofdioxide, worden afgevoerd. Het hart pompt het bloed rond, en die circulatie moet goed zijn. Het is vooral afhankelijk van de rode bloedcellen in het bloed, die het zuurstof vervoeren en koolstofdioxide afvoeren.

Als er minder bloed is, zijn er ook minder rode bloedcellen. Dat betekent dat er minder zuurstof naar de weefsels en organen kan gaan, en dat er onvoldoende afvalstoffen worden afgevoerd. Hierdoor kan de toestand van het slachtoffer verder verslechteren.

Aan het eind van deze module met bijbehorende training kun je:

• Eerder toegepaste bloedstelpende maatregelen (her)beoordelen.

Bloedstelpende maatregelen (her)beoordelen

Kijk eerst naar alle bloedstelpende middelen die je eerder hebt aangebracht, zoals tourniquets, gazen en verbanden. Als de bloeding nog niet gestopt is, pas dan de maatregel aan volgens het protocol 'Massive bleeding'.

Als je nog een andere ernstige uitwendige bloeding tegenkomt, behandel die dan ook volgens het 'Massive bleeding'-protocol. Bloedingen die je al hebt gestopt, kun je nu afdekken met een wonddrukverband, maar je kunt dit ook later doen tijdens de behandeling van 'Other injuries' verderop in het protocol.

Verbloedingsshock herkennen

Het is pas echt nuttig om te kijken of er sprake is van shock door bloedverlies als je zeker weet dat er geen nieuwe uitwendige bloedingen meer zijn.

Als iemand verandert in zijn bewustzijn en er is al eerder bloedverlies geweest, kan dat wijzen op shock. Shock is een levensbedreigende situatie door veel bloedverlies, waardoor er te weinig zuurstof naar de cellen van de organen gaat.

De hersenen hebben het snel moeilijk door dit zuurstoftekort, dus als iemand verward of bewusteloos raakt, kan dat een teken zijn van een zuurstoftekort in de hersenen. Andere symptomen van groot bloedverlies zijn een versnelde ademhaling, bleekheid en misselijkheid.

Behalve het stoppen van bloedverlies, is er op het niveau van ZHKH niet veel meer te doen in de circulatie, behalve het slachtoffer geruststellen en zorgen voor snelle medische hulp.

Hypothermia (onderkoeling)wordt vaak de sluipmoordenaar genoemd. Vooral slachtoffers die veel bloed hebben verloren, verliezen snel hun lichaamswarmte. Bij veel bloedverlies stuurt je lichaam het bloed naar de kern, zodat de vitale organen genoeg zuurstof krijgen. Je zou kunnen zeggen dat de huid dan als een soort 'reserve' fungeert. De huid wordt vaak bleek of grauw en voelt koud aan, omdat het bloed daar weg is getrokken.

Door contact met de koude ondergrond en omgevingsfactoren zoals wind, verliest het lichaam nog meer warmte, wat kan leiden tot onderkoeling. Dit heeft weer een negatief effect op de bloedstolling, waardoor bloedingen niet meer goed stoppen.

Bescherming tegen verdere afkoeling

Het is dus super belangrijk om te voorkomen dat het slachtoffer nog verder afkoelt. Gedurende de hele behandeling in het MARCH-protocol moet je er steeds aan denken om het slachtoffer na elke behandeling goed toe te dekken en/of de kleding dicht te maken. Als er genoeg hulp is, laat die dan meteen helpen met improviseren om te zorgen dat het slachtoffer niet verder afkoelt.

De eerste stap is om een isolerende laag tussen het slachtoffer en de grond te leggen. Als het slachtoffer natte kleding aan heeft, probeer die dan te vervangen door droge. Natte kleding biedt namelijk weinig isolatie.

Bedek het hoofd en de hals met bijvoorbeeld een muts of sjaal. Dek het slachtoffer daarna toe met de spullen die je hebt.