In dit stadium gaat het vooral om het voorkomen van een verslechtering van de toestand van het slachtoffer. Vraag ook naar de aankomsttijd van de geneeskundige afvoerploeg en of er nog verplaatsingen nodig zijn, bijvoorbeeld naar een gewondennest.

Aan het eind van deze module met bijbehorende training kun je:

• Penetrerend oogletsel herkennen en behandelen.
• Brandwonden herkennen en behandelen.
• Botbreuken herkennen en behandelen.
• Stomp of penetrerend hoofdletsel herkennen en behandelen.
• Overige wonden afdekken.
• Het slachtoffer geruststellen en een comfortabele houding (laten) aannemen.

Penetrating eye trauma: penetrerend oogletsel

Penetrerend oogletsel is soms duidelijk zichtbaar, bijvoorbeeld als er een grote scherf of splinter in het oog zit. Maar soms is het voorwerp zo klein dat het oogletsel moeilijk te zien is. In dat geval is het belangrijk om te letten op de symptomen die wijzen op oogletsel.

Verschijnselen van oogletsel:

• Pijn aan het aangedane oog.
• Overmatig tranen.
• Er kan een tik tegen/in het oog gevoeld zijn.
• Bloed in en om het oog.
• Afwijkende vorm van de pupil.
• Zichtverlies en/of wazig of dubbelzien.

Het is super belangrijk om druk op het oog te vermijden, zodat er geen verdere schade ontstaat. Daarom dek je, bij vermoeden of vaststelling van oogletsel, het oog af met een stevige oogbeschermkap.

VAARDIGHEID:

• Plaatsen van een oog beschermkap

Burns: brandwonden

Brandwonden kunnen variëren van oppervlakkig tot diep in de huid en kunnen bij een slachtoffer in verschillende ernst voorkomen. Ze kunnen veroorzaakt worden door vuur, chemische stoffen (zoals fosfor) of elektriciteit. Het belangrijkste is om snel de symptomen te herkennen en meteen te beginnen met koelen.

Verschijnselen van brandwonden:

• Oppervlakkige verbranding: pijn met roodheid (eerstegraads verbranding) van de opperhuid, zoals bij een oppervlakkige verbranding door te veel blootstelling aan de zon);
• Gedeeltelijke verbranding: pijn met blaren (tweedegraads verbranding) van de lederhuid, een diepere verbranding);
• Volledige verbranding: geen pijn (meer), witte of zwarte huid (derdegraadsverbranding) tot in het onderhuids bindweefsel).

Koel brandwonden minstens 10 minuten lang met (bij voorkeur) lauw stromend water. Zorg ervoor dat het water niet direct op de wond komt, maar eerst langs gezonde huid erboven. Verwijder zo snel mogelijk kleding, uitrusting en sieraden, en zorg dat de blaren heel blijven. Als de hitte niet uit de huid is, verleng je het koelen met nog eens 10 minuten, afhankelijk van de pijn die het slachtoffer voelt.

Bij chemische brandwonden moet je 45 tot 60 minuten spoelen/koelen. Let wel op dat het slachtoffer niet onderkoeld raakt door de lange tijd van koelen.

Fosfor

Fosfor zit in bepaalde soorten munitie en brandt spontaan als het in contact komt met zuurstof, en het blijft overal aan kleven. Fosforbrandwonden zijn te herkennen aan de witte rook die uit de wonden komt en in het donker licht fosfor op. Fosforbrandwonden hebben een speciale behandeling nodig:

• Houd het lichaamsdeel waarop fosfor is ingebrand bij voorkeur onder water, zodat er geen zuurstof meer bij kan komen. Hierdoor stopt het met branden.
• Verwijder aangetaste kleding door deze weg te knippen of te snijden en haal goed zichtbare stukjes fosfor direct weg, vermijd contact met je handen en/of andere lichaamsdelen.
• Verbind de wonden en houd het verband kletsnat. Zo voorkom je dat er zuurstof bij kan komen.

Vraag, kijk en voel naar de verschijnselen die kunnen voorkomen:

• Veel pijn.
• Een abnormale stand van de ledematen.
• Een zichtbaar lengteverschil van de ledematen.
• Niet kunnen of willen bewegen.
• Een wond op de plaats van de vermoedelijke breuk met of zonder een zichtbaar uitstekend bot (open of gesloten breuk).
• Zwellingen en/of blauwe verkleuring van de huid.
• Gevoelsverlies in de aangedane ledemaat.
• Soms is er ook een krakend gevoel of geluid waargenomen.

Het is belangrijk om gebroken armen, benen of andere lichaamsdelen zo stil mogelijk te houden om verdere schade te voorkomen (immobiliseren). Gebroken botten kunnen namelijk scherp zijn en omliggende weefsels zoals bloedvaten, spieren en zenuwen beschadigen als je het beweegt. Door het gebroken gebied stil te houden, help je ook om de pijn te verminderen.

Laat het slachtoffer een gebroken arm zo stil mogelijk dicht tegen het lichaam houden. Als er hulp is, laat die dan het gebroken been ondersteunen, met de handen of met geïmproviseerd materiaal. Open botbreuken dek je af met gaas of een verband, maar zonder er druk op uit te oefenen.

Hoofdwond: stomp of penetrerend

Stomp hoofdletsel komt vaak door een harde klap op het hoofd, bijvoorbeeld bij explosies, vallen of verkeersongelukken. Penetrerend hoofdletsel gebeurt meestal door munitie van kleine wapens, messteken of scherven bij explosies. Soms is er ook een combinatie van stomp en penetrerend hoofdletsel.

Onderzoek het hoofd van het slachtoffer. Vraag bijvoorbeeld nog eens wat er gebeurd is en waar het pijn doet. Kijk in de eerste plaats naar blauwe plekken, zwellingen en/of wonden. Let ook op verschijnselen die kunnen wijzen op hersenletsel.

• Verminderd bewustzijn.
• Verwardheid/duizeligheid.
• Hoofdpijn.
• Oorsuizen.
• Geheugenverlies.
• Misselijkheid/overgeven.
• Dubbelzien.

Als er hersenweefsel bloot ligt, moet je dit bedekken met een verband om te voorkomen dat het verder besmet raakt. Dit kan bijvoorbeeld met gaas en/of een los aangelegd Emergency Bandage.

Houd ook het bewustzijn van het slachtoffer in de gaten. Als het slachtoffer minder bewust is, kan dat een teken zijn dat de situatie verslechtert. Het is belangrijk om snel en correct een MIST AT-melding te doen, zodat het slachtoffer snel wordt afgevoerd. Zorg ervoor dat je de MIST AT altijd aanvult met nieuwe informatie, zodat de medische hulp daar goed op kan reageren.

Overige wonden

Alle andere wonden dek je af met gaas of verbind je met een (wonddruk)verband. Er hoeft niet altijd veel druk op de wond te staan, zolang het maar goed bedekt is om infectie te voorkomen.

Een van de middelen in de uitrusting, naast de gazen, is het Emergency Bandage. Dit is een kant-en-klaar verband dat je kunt gebruiken voor kleinere wonden. Het kan ook dienen als ondersteuning voor andere verbandmaterialen, zoals het geavanceerde hemostatische gaas dat eerder is gebruikt om directe druk uit te oefenen. Bovendien kan het ook gebruikt worden om lichaamsdelen te immobiliseren.

VAARDIGHEID:

• Dekverband aanbrengen (met Emergency Bandage)

Blijf met het slachtoffer praten en help hem of haar om een comfortabele houding aan te nemen, waarbij het belangrijk is dat de luchtweg open blijft. Als het slachtoffer bij bewustzijn is, heeft hij of zij waarschijnlijk al de meest comfortabele houding gekozen. Als dat niet het geval is, kun je helpen als het slachtoffer dat aangeeft.

Voor een bewusteloos slachtoffer is de buik-/zijligging een comfortabele en veilige houding. Zorg dat de mond richting grond is gericht.