Naast levensbedreigend bloedverlies is een blokkade van de luchtweg ook een grote doodsoorzaak die je kunt voorkomen. Nadat je het bloedverlies hebt gestopt, beoordeel je volgens het protocol de luchtweg. Je kijkt dan of de mond- en keelholte vrij is. De luchtweg kan deels geblokkeerd zijn of helemaal afgesloten. De behandeling is simpel: zorg dat de luchtweg weer vrij is en blijft. In dit deel van het protocol kijk je ook of er mogelijk nekwervelletsel is.

Aan het eind van deze module met bijbehorende training kun je:

• De luchtweg beoordelen.
• De luchtweg vrijmaken en vrijhouden.
• (Vermoedelijk) nekwervelletsel herkennen en verergering voorkomen.

De luchtweg beoordelen

Je kunt al snel zien of de luchtweg vrij is door te luisteren naar wat het slachtoffer zegt als je het aanspreekt. Als het slachtoffer praat of huilt, weet je dat de luchtweg open is. Maar als je bijgeluiden hoort zoals snurken, rochelen of piepen (heesheid), is de luchtweg waarschijnlijk belemmerd.

• Snurken betekent dat het slachtoffer zo bewusteloos is dat de spieren (zoals de kaakspieren en tong) verslappen, waardoor de tong naar achteren kan vallen en de luchtweg (deels) blokkeert.
• Rochelen wijst erop dat er vloeistoffen (zoals bloed, speeksel of braaksel) de luchtweg blokkeren.
• Piepende ademhaling betekent dat de luchtweg ergens vernauwd is, bijvoorbeeld door een object dat de luchtweg gedeeltelijk blokkeert. Dit kan ook gebeuren door zwelling van het slijmvlies, bijvoorbeeld door het inademen van hete lucht (zoals bij inhalatietrauma). Let extra op verbranding van de luchtwegen als het slachtoffer een hese of schorre stem heeft, moeite heeft met ademhalen, hoest of roet of verbrande huid rondom het gezicht heeft.

De luchtweg vrijmaken en openhouden

Als het slachtoffer bij bewustzijn is, vraag je hem of haar om de mond open te doen zodat je deze kunt inspecteren. Bloed, kauwgom, losse tanden of andere dingen laat je het slachtoffer zelf uitspugen of help je het slachtoffer door voorover te leunen. Iemand die bij bewustzijn is, heeft vaak baat bij een licht vooroverzittende houding. Bloed of andere vloeistoffen door aangezichtsletsels kunnen dan makkelijker uit de mond lopen of uitgespuwd worden dankzij de zwaartekracht. Deze houding maakt het meestal ook makkelijker om adem te halen.

Als het slachtoffer bewusteloos is, kun je de luchtweg openen met een head tilt/chin lift/jaw thrust (hoofd naar achteren kantelen, kin optillen, of onderkaak duwen). Als het slachtoffer snurkende geluiden maakt, kan dit meestal verholpen worden door één van deze manoeuvres uit te voeren. Hiermee til je de onderkaak op, waardoor de tong niet meer naar achteren zakt en de luchtweg blokkeert. Als je de kaak loslaat, kan het snurken weer terugkomen. Als je met meerdere mensen bent, kan een assistent de luchtweg openhouden door deze manoeuvre vast te houden.

- Als het slachtoffer bewusteloos is en rochelende geluiden maakt, kun je eventueel bloed of slijm verwijderen met gaas.

- Bij piepende geluiden, kijk in de mondholte of je een object kunt verwijderen met je vingers.

- Als je alleen bent, moet je het slachtoffer in buik- of zijligging leggen, met de mond naar de grond. Het vrijhouden van de luchtweg heeft prioriteit, zelfs als je vermoedt dat er nekwervelletsel is. Het motto is: "treat first, what kills first" (behandel eerst wat het meest levensbedreigend is).

- Als de blokkade niet op te heffen is, geef dit dan snel door in de lijn, zodat de informatie verder kan worden doorgegeven binnen de geneeskundige afvoerketen.

VAARDIGHEID:

• Mond reinigen
• Head-tilt toepassen
• Jaw-thrust toepassen

(Vermoedelijk) nekwervelletsel herkennen en verergering voorkomen

Nekwervelletsel wordt meestal veroorzaakt door de manier waarop het ongeluk is gebeurd, oftewel het ongevalsmechanisme.

Bij dingen zoals verkeersongevallen, vallen van hoogte, duiken in ondiep water of explosies waarbij iemand wordt weggeslingerd, moet je extra opletten op nekwervelletsel. Als het slachtoffer pijn aan de nek heeft, minder gevoel of kracht in de armen of benen, of minder bewustzijn, moet je proberen het slachtoffer zo stil mogelijk te houden totdat medische hulp er is.

Hoewel nekwervelletsel minder vaak voorkomt dan we vroeger dachten, kan het alleen zeker worden uitgesloten na röntgenfoto's. Slechts een klein percentage van de slachtoffers die met vermoedelijk nekwervelletsel naar het ziekenhuis gaan, heeft het echt. Daarom besteden we er minder aandacht aan bij trauma's, maar blijf altijd voorzichtig!